ion

یادداشتی از دکتر جبار رحمانی (جامعه شناس)

بمباران اطلاعات، قدرت نقد را از ما گرفته است

اندیشه /
شناسه خبر: 310617

آنچه که رخ داده،‌ فربه شدن شهوت سیری‌ناپذیر ما برای اطلاعات گرفتن از پیرامون و از دست دادن فرصتی برای تأمل و تدبر و تعمق است. در این نوع مواجهه با اطلاعات انبوه، به مَثَل معروف بدل شده‌ایم؛ «دریایی به عمق یک بند انگشت»این حجم انبوه اطلاعات و گاهی، ظاهرِ فریبنده آنها در درستی و دقت، ‌آگاهی و اطلاعات ما را زیاد کرده است،‌ اما قدرت تحلیل و نقد را از ما گرفته است.

ایران آنلاین / گروه اندیشه:

ظهور فضای مجازی در دنیای معاصر،‌ موجب تحولی عمیق در نظام‌های فرهنگی شده است. عصر جدید،‌ بواسطه گستره و سیطره واقعیت مجازی و شبکه‌های اجتماعی ناشی از آن، عمیقا متأثر از منطق امر مجازی و بویژه پیامدهای اینترنت است. آنچه که در این شرایط بیش از همه تعیین‌کننده است، ‌حجم بالای اطلاعات و سرعت زیاد انتقال آنها است. رسانه‌هایی که توانسته‌اند جوامع بشری را به دهکده‌ای کوچک بدل کنند و امکانی عمومی و راحت برای آگاهی پیوسته از دیگری‌ها را فراهم آورند، تغییرات زیادی را در زندگی ما ایجاد کرده‌اند. در میانه این تغییرات، مسأله «آگاهی» و «محتوای آگاهی» انسان امروز، نقشی بسزا دارد. آنچه که گفته می‌شود این است که انسان امروز آگاه‌تر، ‌عمیق‌تر و دارای بینشی وسیع‌تر نسبت به انسان سنتی است. گویی حجم اطلاعات بیانگر یک برتری ارزشی و نسبی است.

اما پرسش اصلی این است که کمیت اطلاعات و سرعت دسترسی به آنها، ‌آیا لزوما تعیین‌کننده کیفیت محتوای ذهنی انسان و مهمتر از همه کیفیت زندگی او است؟ اینکه بشر جدید به ظاهر اطلاعات و دانش بیشتری دارد،‌ آیا نشانه‌ای بر ارتقای دانش و قوت استدلال او است؟

---

اگر به تجربه روزمره خود دقت کنیم می‌بینیم که استفاده از شبکه‌های اجتماعی در فضای مجازی و حجم بالای اخبار، ‌تحلیل‌ها و گاه جملات طلایی که از خلال این شبکه‌ها منتقل می‌شود، همه ما را در سرعتی سرسام‌آور با سیل داده‌ها و اطلااعات مواجه می‌کند. آنقدر این پیام‌های حاوی اطلاعات و تصاویر و تحلیل‌ها زیاد است که در بهترین حالت،‌ تنها فرصت خواندن و دیدن‌شان را پیدا می‌کنیم. در این بین تنها چیزی که نیست، فرصت تأمل و مداقه و تمرکز بر این داده‌ها و اطلاعات است. گویی همیشه در سطح داده‌ها و تحلیل‌ها باید از آنها عبور کرد، ‌چون پیام‌های زیادی در انتظار دیدن ما است و آنقدر زیادند که حتی بسیاری از کانال‌ها و پیام‌ها را ندیده، از آنها می‌گذریم.

به عبارت دیگر، آنچه که رخ داده،‌ فربه شدن شهوت سیری‌ناپذیر ما برای اطلاعات گرفتن از پیرامون و از دست دادن فرصتی برای تأمل و تدبر و تعمق است. در این نوع مواجهه با اطلاعات انبوه، به مَثَل معروف بدل شده‌ایم؛ «دریایی به عمق یک بند انگشت»

سرعت بالای تولید اطلاعات سبب شده است که فرصت کافی برای شناخت داده‌ها و تفکیک سره از ناسره را نداشته باشیم، فرصت برای آموختن نحوه تفکر و تدبر در خودمان را هم نداریم. گویی همه چیز به سطحی بودن و البته راحت‌الوصول بودن تقلیل یافته است. این حجم انبوه اطلاعات و گاهی، ظاهرِ فریبنده آنها در درستی و دقت، ‌آگاهی و اطلاعات ما را زیاد کرده است،‌ اما قدرت تحلیل و نقد را از ما گرفته است. در این میانه،‌ خوشایندترین وجه آن است که ما حسی از دانایی پیدا می‌کنیم؛ گویی که این حس پُر دانی همراه با حس فضیلت و فضل همراه شده است و در نهایت احساس می‌کنیم آدم‌ها فاضل و متفکری شده‌ایم.

مسأله اصلی در این میانه آن است که شبکه‌های مجازی فی‌نفسه نه بد هستند و نه خوب، نوع مواجهه ما با آنها است که آنها را به امر مثبت یا منفی بدل می‌کند. آنچه که لازم داریم ارتقای دانش و مهارت لازم برای استفاده بهینه از این فضای مجازی و امکانات آن است. قرار نیست شهوت دانستن ما،‌ آنقدر فربه شود که قوه تحلیل و نقد ما را تضعیف و گاه حذف کند. در این میانه، نظام رسانه و نظام آموزشی ما نقش مؤثری دارند تا این دانش و مهارت لازم برای خوب زیستن در میانه بمباران اطلاعاتی را به ما بیاموزند. در غیر این صورت، تن دادن به این سیل داده‌ها،‌ در نهایت جامعه‌ای خواهند ساخت کوته‌بین و کوته‌فکر و سطحی.

 

در شرایط فعلی که فضای رسانه‌های رسمی جذابیت‌شان را از دست داده‌اند،‌ و مردم بدون آموختن مهارت‌های لازم، اسیر سیل اطلاعات ناشی از فضای مجازی شده‌اند، آموزش «اندیشه انتقادی» و «دانش عمیق» از خلال پژوهش می‌تواند هدف مرکزی بسیاری از سیاستگذاری‌های فرهنگی و اجتماعی شود تا جامعه را از موقعیت انفعالی در مواجهه با اطلاعات به موقعیت مواجهه نقادانه و استدلالی با داده‌های انبوه جهان جدید برساند. به همین دلیل مفهوم اطلاعات و دانش باید از وضعیت سطحی فعلی به موقعیت عمیق و استدلالی برسد و «پژوهش» یکی از راه‌های رسیدن به این وضعیت مطلوب است.

نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.